مقدمه [ ( دكتر علىاكبر ولايتى ) ] دوره زندگى بهاء الدوله رازى ، مؤلف كتاب خلاصه التجارب دوره پركشاكش و البته مهمى از تاريخ ايران است . با توجه به همين اهميت لازم است پيش از پرداختن به زندگى بهاء الدوله رازى و بررسى كتاب خلاصه التجارب ، نگاهى به اين دوره از تاريخ ايران ( يعنى سالهاى ابتدايى قرن دهم هجرى قمرى ) بياندازيم . الف ) فتح باب اين دوران ، دوران تحول حكومت ملى در ايران ، از تيموريان در حال اضمحلال ( دوره حكومت ، 771 تا 916 ) به دوره آغازين حكومت صفوى ( دوره حكومت 907 تا 1135 ) در ايران است . چنانچه به رأى بسيارى از نويسندگان ، و تصريح خود بهاء الدوله در مقدمه خلاصه التجارب ( ما در ادامه اين مقدمه درباره اين كتاب بيشتر توضيح خواهيم داد ) ، سال شروع به تأليف آن را سال 907 بدانيم ( خلاصه التجارب ، نسخه خطى شماره 104 كتابخانه وزيرى يزد ، نسخه عكسى موجود در كتابخانه طرح دايره المعارف پزشكى اسلام و ايران ، فرهنگستان علوم پزشكى جمهورى اسلامى ايران ، برگ 1 پشت ) ، تاريخ تأليف كتاب تقريبا مقارن آغاز حكومت صفوى در ايران ، و در ماوراء النهر هم تنها چهار سال از دوران مهم و البته طولانى 38 ساله حكومت سلطان حسين بايقراى تيمورى باقى مانده بود ( مرگ در 911 . نك : حسن تاج‌بخش ، دانشنامه جهان اسلام ذيل مدخل بهاء الدوله رازى ) . همين تحول از تيمورى به صفوى باعث اتفاقات بسيارى در موقعيت علوم در ايران شد . بسيارى از دانشمندان ( از جمله همين بهاء الدوله صاحب خلاصه التجارب ) دو دوره از حكومت را تجربه كردند ( بهاء الدوله هم در دستگاه حسين بايقراى تيمورى حضور داشت ، هم در دستگاه شاه اسماعيل نك : تاج‌بخش ، 1375 ش ، صفحه 48 ، حيدرزاده ، صفحه 77 ) و بسيارى ديگر نيز جلاى وطن كرده و به ديگر مناطق ( از جمله هند يا آسياى صغير ) رفتند . حيدرزاده ( صفحات 49 - 94 ) گزارشى در اين باب داده است .